ఉన్నత వ్యక్తిత్వం

ప్రతి వ్యక్తీ గొప్పవాడు కావాలని కలలు కంటుంటాడు. ఇది సహజం. కానీ, అందరికన్నా గొప్పవాడు కావాలని కొందరు ఆరాటపడతారు. అలా కావటానికి చేతనైన అన్ని రకాల విధానాలూ అనుసరిస్తారు. అడ్డదారులు తొక్కుతారు. అవినీతికి సిద్ధపడతారు. అనాయాసంగా, నిస్సంకోచంగా అబద్ధాలు ఆడతారు.

కొందరు విశేషంగా ధనం సంపాదించి, తాము గొప్పవారమనే భ్రమతో గర్విస్తారు. మరికొందరు హోదా లభించగానే అధికార దర్పం, అహంకారం ప్రదర్శిస్తారు. ఇది కూడా ఆధిక్యతాభావం వల్లనే!

కొందరు తమకంటే అందరూ తక్కువ స్థాయిలోనే ఉండాలని కోరుకుంటారు. తమకన్నా ఎవరు మించిపోతున్నా భరించలేరు. అసూయతో కుమిలిపోతారు. వారిమీద కక్షగా ఉంటారు. అవకాశం లభిస్తే, ఏదో విధంగా, తమకన్నా అధికులకు అపకారం చేస్తారు. వారికి కష్టనష్టాలు కలిగినప్పుడు, లోలోపల సంతోషపడుతూ, పైకి కపట సానుభూతి ప్రకటిస్తారు.

దుర్యోధనుడికి సుయోధనుడు అనే మరొక పేరు ఉంది. నిజానికి అతడు అసూయాధనుడు. పాండవుల ఔన్నత్యాన్ని, ఆధిక్యతను సహించలేక పోతుండేవాడు. బాల్యం నుంచే పాండవుల పట్ల అసూయ, ద్వేషం కలిగి ఉండేవాడు.

అసూయ అగ్ని వంటిది. ద్వేషమూ అంతే.

ఏ కర్ర నిప్పు ఆ కర్రనే కాల్చినట్టు, ఎవరు అసూయాపరులో, వారినే అసూయాద్వేషాలు దహిస్తాయి. ఇది నిత్య సత్యం.

'స్పర్ధయా వర్ధతే విద్య'- చదువులో అసూయ తప్పులేదు. కానీ, అది ద్వేషపూరితంగా ఉండకూడదు. పోటీతత్వంతో, పట్టుదలగా విద్య నేర్వాలి. వాయిదాలు వేయకుండా విద్యాకృషి చెయ్యాలి. 'రేపు చదవొచ్చు' అని బద్ధకిస్తే, చివరికది పరీక్షల సమయం దాకా ఆచరణగా మారదు! అప్పుడు ఆందోళన, ఆవేదన పడుతూ ఆరోగ్యభంగం చేసుకోవాల్సి ఉంటుంది. కొందరు నిరాశా నిస్పృహలకు లోనై ఆత్మహత్యకు పాల్పడతారు. ఇవన్నీ చేయకూడని పనులే.

'కృషితో నాస్తి దుర్భిక్షం'- నిరంతర కృషి ఒక్కటే విజయ ద్వారాలకు తాళపు చెవి. మరే అడ్డదారులూ ఉండవు. సత్కార్యాలకు ఆలోచన- ఆచరణ మధ్య ఆలస్యం ఉండకూడదు. కర్ణుడు ఎడం చేత్తో బంగారు పాత్రను దానం చేయటానికి గల కారణం చెబుతూ- 'చెయ్యి మార్చుకునే లోగా మనసు మారిపోవచ్చు' అనటం అందరికీ ఆదర్శం. ప్రజాసేవ చేస్తామనేవారికన్నా, చేస్తున్నవారినే ప్రజలు నమ్ముతారు.

భక్తిని బోధించేవారిని కాకుండా, భక్తిగా జీవించేవారినే భగవంతుడు సైతం ఇష్టపడతాడు. అసూయ లేకపోవటం ఎంత గొప్పదంటే- అసూయలేని ఏకైక మహిళగా, అత్రి మహర్షి అర్ధాంగిగా వినుతికెక్కిన అనసూయా దేవి పుత్రుడిగా జన్మించటానికి, త్రిమూర్తి స్వరూపుడైన దత్తాత్రేయుడు ఇష్టపడ్డాడు.

అసూయలేని హృదయం పరిశుద్ధ దేవాలయం. అసూయ లేదంటే, ప్రేమకు నిలయమని అర్థం. ప్రేమ పున్నమి వెన్నెల వంటిది. అందర్నీ ఆకట్టుకొంటుంది. భగవంతుని కూడా ప్రసన్నుణ్ని చేస్తుంది. అసూయ లేనివారికి ద్వేషం ఉండదు. శత్రువులూ ఉండరు.

ఉన్నత వ్యక్తిత్వం కేవలం అసూయా రహితులకే సాధ్యం. మనం మన దేహంలోని రోగాల నుంచి విముక్తి పొందటానికి తహతహలాడతాం.

అసూయ నుంచి విముక్తి పొందటానిక్కూడా తహతహలాడాలి. అప్పుడే నిజమైన ఆధ్యాత్మిక జీవితం సాధ్యపడుతుంది.

- కాటూరు రవీంద్ర త్రివిక్రమ్‌ 

అన్న ప్రసాదం

భారతీయ సంస్కృతికి మోక్షమే లక్ష్యం. అంతఃకరణ శుద్ధి ద్వారా ఇది సాధ్యం. అంతఃకరణ శుద్ధికి ఆహారశుద్ధి ఆవశ్యకం. శుద్ధమైన ఆహారం ప్రశాంత జీవనానికి ప్రథమ సోపానం. 'ఆహారం శుద్ధంగా ఉండాలి. అప్పుడే భోక్త బుద్ధివల్ల స్మృతి దృఢమవుతుంది. స్మృతివల్ల హృదయ దృఢత్వం, దానివల్ల ఆధ్యాత్మిక జ్ఞానం కలుగుతుంది' అని ఛాందాగ్యోపనిషత్తు. భుజించడానికి ముందు ఆహార పదార్థాలను భగవంతుడికి నివేదన చేయాలి. అప్పుడది 'అన్నప్రసాదం'గా మారుతుంది. ప్రసాదగుణం గల భోజనం మనసును ప్రసన్నం చేస్తుంది. భగవన్మార్గంలో ప్రయాణించడానికి సాత్వికాహారం ఇలా తోడ్పడుతుంది. త్రికాలజ్ఞులైన మహర్షులు అన్నాన్ని గురించి ఎన్నో విషయాలు పేర్కొన్నారు.

ధర్మ సాధనకు శరీరమే మూలం. శరీరం ఉంటేనే పురుషార్థాలు పొందగలుగుతారు. ఆరోగ్యవంతులే ధార్మిక, సామాజిక రంగాల్లో రాణిస్తారు. ఈ శరీరానికీ, దీని ఆరోగ్యానికీ ఆధారం అన్నమే. 'కోటి విద్యలూ కూటి కొరకే', 'ఏ పాటు తప్పినా సాపాటు తప్పదు...' లాంటి సామెతలు అన్న ప్రాధాన్యాన్ని చాటుతున్నాయి. లోతుకుపోయి ఆలోచిస్తే అవి ఎంత సార్థకతో తెలుస్తుంది. వేదంలో 'ఆకలి మానవులకు మహత్తర శత్రు'వని ఉంది. ఆకలి ఒక వ్యాధి అనీ, దీనికి ఔషధం ఆహారమే అని శంకర భగవత్పాదులు సెలవిచ్చారు. ఈ వ్యాధి లేకపోతే లోకంలో ఆకృత్యాలకు తావేలేదు. మితాహారంతో క్షుద్బాధను తగ్గించుకుంటే హితం చేకూరుతుంది. 'అన్నమో రామచంద్రా' అని అల్లాడే దీనులకు పట్టెడన్నం పెట్టడం కంటే పవిత్ర మతం ఏదీలేదని వివేకానందులు చాటారు.

అత్యంత నియమబద్ధ ఆహారాన్నే ఆర్షసంప్రదాయం ఇష్టపడుతుంది. తినడం, తాగడం, నిదురించడం.. మొదలైనవి సర్వప్రాణి సాధారణం అయితే వాటికి మితం ఉండాలి. విశృంఖలత అనర్థాలకు దారితీస్తుంది. అమితమూ, అనియతమూ అయిన ఆహారంవల్ల కీడు కలుగుతుందని స్మృతుల ప్రబోధం. దేశ, కాల, వయో, అవస్థా భేదాలను అనుసరించి వైద్యశాస్త్రం ఆహార నియమాలు పేర్కొన్నది. స్మృతులు, శాస్త్రాలు పేర్కొన్న ఆహార నియమాలు శరీర ఆరోగ్యానికేగాక, పరమార్థ సాధనాలుగా కూడా ఉపయోగపడతాయి.

అంతరింద్రియం మనసు. మనసు ప్రేరణ చేతనే బాహ్యేంద్రియాలు ప్రవర్తిస్తాయి. మనసు సరైన స్థితిలో ఉంటే మానవుడు, లేకపోతే దానవుడు. ఆత్మ సాక్షాత్కారానికి మూలం మనసు. అదే మోక్షసాధనం. మానసిక శుద్ధి ఆహార శుద్ధిపై ఆధారపడి ఉంటుంది. సాత్విక, రాజస, తామస ఆహారాలను అనుసరించి ఆయా గుణాలూ వస్తాయని ప్రాచీనుల విశ్వాసం. రసవంతం, స్వచ్ఛం, మధురం అయిన ఆహారం- ఆయుష్షు, ఆరోగ్యం, బలం, సుఖం కలిగిస్తుంది. ఇది సాత్వికాహారం. కారం, ఉప్పు, పులుపు, ఎక్కువగా ఉంటే రాజసాహారం- దుఃఖప్రదం. అతిగానో తక్కువగానో వండిందీ, దుర్వాసన వేసేదీ, ఎంగిలిదీ- తామసాహారం- విషప్రాయం. వీటిలో సాత్వికాహారం ఉత్తమం అని గీతోపదేశం.

ఒకే ఆహారం సందర్భాన్ని అనుసరించి మంచిగానో చెడుగానో మారుతుంది. ఒకే ఆహారం ఒక వ్యక్తికి బలకరం, ఇంకో వ్యక్తికి రోగకారకం! దేశకాల పాత్రలననుసరించి ఆహారాన్ని ఎన్నుకోవాలి. ఎవరి ఆహారం వారే వండుకొని తినడం 'స్వయంపాకం'. ఎక్కడపడితే అక్కడ, ఏది పడితే అది తినేవారికి 'స్వయంపాకులు' పరిహాసపాత్రులు. మోదుగ, అరటి, నేరేడు, మామిడి ఆకుల్లో భోజనం శ్రేష్ఠం. తూర్పుకు తిరిగి తినాలని పెద్దల మాట. వరసలో తీపి, ఉప్పు, పులుపు పదార్థాలు తినాలి. మొదట ద్రవపదార్థం, తరవాత ఘనపదార్థం, చివర మరలా ద్రవపదార్థం తీసుకోవాలి. తడిబట్టా, తడి తలా ఉండకూడదు. రెండుసార్లే భోజనం. భోజనానికి ముందు, తరవాతా కాళ్లు, చేతులు, నోరు శుభ్రం చేసుకోవాలి. పంక్తిలో నుంచి మధ్యలో లేవకూడదు. పిల్లలకు, వృద్ధులకు ముందు వడ్డించాలి. పాడుబడిన ఇళ్లూ, గుడులూ భోజనానికి పనికిరావు. పెరుగును తప్ప మిగతావాటిని ఒక్క రాత్రి గడిస్తే స్వీకరించకూడదు. శత్రుపక్షంవారు, దొంగ సాక్ష్యాలు చెప్పేవారు, కోపిష్ఠులు పెట్టే అన్నం తినరాదు.

పారంపర్యంగా చెప్పుకొనే కథ ఒకటుంది. ఒక గ్రామాధికారి ఇంట సన్యాసి ఒకడు భోజనం చేశాడు. అన్నం తిన్న తరవాత అతడి మెదడులో చెడు ఆలోచనలు పుట్టుకొచ్చాయి. ఆ ఇంట్లో ఆడుకునే బాలుణ్ని చూశాడు. బాలుడు ధరించిన ఆభరణాలు కాజేయాలనే కోరిక పుట్టింది సన్యాసికి. ఇంతలో పెద్ద దగ్గుతెరకమ్మి, సన్యాసి తిన్నదంతా బయటకు వచ్చేసింది. మరుక్షణమే అతడి మనసు మంచిగా మారింది. ఈ మార్పుకు కారణం ఏమిటా అని ఆరా తీశాడు. ఒక దొంగ కానుకగా ఇచ్చిన పదార్థాలనే గృహస్థు తనకు పెట్టాడని సన్యాసి తెలుసుకున్నాడు. దొంగసొమ్ము కాబట్టే, తన మనసులో చోర గుణం పుట్టిందని గ్రహించాడు. ఇలాగే హింస మూలంగా సంపాదించిన సొమ్ము కూడా సుఖంగా భోజనం చెయ్యనీయదు. పాండవులు రాజసూయ యాగ సందర్భంలో ఎందరో రాజులను హింసించారు. ఆ రాజ్యసంపద వారికి సంతోషాన్నివ్వలేదు. 'నెత్తురు కూడే' మిగిలింది. ఈ విషయాన్ని దేవీ భాగవతం ప్రవచించింది.

న్యాయార్జితమైన కలోగంజో ఏదైనా దాన్ని భగవంతుడికి సమర్పిస్తే అన్న ప్రసాదం అవుతుంది. భగవత్‌ ప్రసాదం సంతృప్తినీ, సంతోషాన్నీ ఇస్తుంది.

- డాక్టర్‌ పులిచెర్ల సాంబశివరావు 

అంతర్‌ జ్వాల

  ఈ ప్రపంచం సుఖదుఃఖాల సమాహారం. ఎంతటి ధనరాశి ఉన్నా, ఎంతటి విద్వత్తు ఉన్నా, ఎంతటి యోగదృష్టి ఉన్నా- దుఃఖం తప్పదు! అంతరంగంలో ఆధ్యాత్మిక ప్రకంపనలు చెలరేగినప్పుడు, ప్రాపంచిక విజయాలకన్నా జీవన ప్రయోజనం మరింత గొప్పదని తెలుస్తుంది. అప్పుడే ఒక జ్ఞానజ్యోతి భాసిస్తుంది. ఒక అంతస్ఫూర్తి మేలుకుంటుంది. ఒక అంతర్జ్వాల ప్రజ్వరిల్లుతుంది. అప్పుడే సుఖదుఃఖాలకు అతీతమైన ఒక అద్భుత కిరణం ప్రసరిస్తుంది.

'సుఖదుఃఖాలు ఇసుక, పంచదార లాగా కలిసిమెలిసి ఉంటాయి. ఒక చీమ లాగా వాటిని వేరు చేయగలిగితే మిగిలేది ఆనందం. దీనికి ఎంతో నైపుణ్యం కావాలి. అంతరంగ మథనం కావాలి. అప్పుడే ఆధ్యాత్మిక పురోగమనం సాధ్యపడుతుంది. యోగదృష్టి పెంపొందించిన సాధుపురుషుల మధ్య జీవితాన్ని గడపాలి' అని రామకృష్ణ పరమహంస చెప్పేవారు.

ఆధ్యాత్మిక లోకాలకు ధ్యానమే మార్గం. ధ్యానం మనసుకు సంబంధించినది. ఎంతో ఏకాగ్రత ఉంటేనే అది సాధ్యం. ఆలోచనలతో నిండిన మనసు అనేక మార్గాల్లో పనిచేస్తుంటుంది. మెరుపు వేగాన్ని మించిన ఆలోచనలు శరీరం ఏ పని చేస్తున్నా సాగుతూనే ఉంటాయి.

ఏకాంతాన్ని కోరుకోవడంవల్ల ఆలోచనల ప్రవాహం ఆగిపోదు. నిశ్శబ్ద తీరాల్లో నిలబడినా సముద్ర తరంగాల ఘోష (ఆలోచనలు) వినిపిస్తూనే ఉంటుంది. మనసును నియంత్రించడమే ఏకైక మార్గం.

దైవంపై దృష్టిని ఏకాగ్రం చేయడం ఒక పద్ధతి. ధనుర్విద్య నేర్చుకొనడానికి ముందు బాణాలను పెద్ద వస్తువులవైపు గురి పెట్టాలి. తరవాత నెమ్మదిగా చిన్నదైన లక్ష్యంవైపు మనసును కేంద్రీకరించాలి.

మొదట భగవంతుడి రూపం ధ్యానిస్తూ నెమ్మదిగా మనసులో పరమాత్ముని రూపరాహిత్యం వైపు తిప్పాలి.

చిన్నతనంలో పలకపై పెద్ద అక్షరాలు రాస్తాం. నెమ్మదిగా ఏకాగ్రతతో చిన్న అందమైన అక్షరాలు రాయడం అలవడుతుంది. అలాగే మనసును మొదట భగవంతుడి రూపంపైన ఉంచితే, దారి తప్పే ప్రసక్తి ఉండదు. ఓడలో దిక్సూచి సరిగా పనిచేస్తున్నంత కాలం ఓడ క్షేమంగా ప్రయాణం చేసినట్లు భగవంతుడివైపే మనసు ఉంచితే ఏదోనాడు తీరం చేరవచ్చు. ఒక్క సెకనులో ఆలోచనలు చెల్లాచెదురైపోతాయి. అప్పుడు వాటిని నియంత్రించడం మనసుకు చాలా కష్టమవుతుంది.

సుస్థిరమైన మనసే భగవంతుడివైపు మార్గం చూపుతుంది. ఆలోచనల అలజడి లేని మనోమందిరంలో భగవంతుడు నిశ్చలంగా ప్రకాశిస్తాడు. మనసును భగవంతుడివైపు ఏకాగ్రం చేయగలిగితే, అంతకుమించిన మహనీయ యోగం మరొకటి లేదు. అప్పుడే మనలో అంతర్నేత్రం తెరుచుకుంటుంది.

శాశ్వత తేజస్సు నుంచి ప్రసరించిన కిరణం మనిషి అని తెలుసుకున్నప్పుడు అజ్ఞానం ఉండదు. అజ్ఞానం లేనప్పుడు దుఃఖం ఉండదు. కాంతి దుఃఖిస్తుందా? ఆనందమయ అనంతం నుంచి కాంతిరేఖ తెగిపోవడం జరగదు.

తరంగానికి, సముద్రానికి తేడా లేదు. మానవ కిరణానికి, భగవత్‌ సూర్యుడికి తేడా లేదు. ఈ జ్ఞానం ఉన్నప్పుడు ఇసుక రేణువులో స్వర్గధామం చూడవచ్చు.

తుపానులు చెలరేగే సముద్రాలపై ప్రయాణం దేనికి? రూపరహితమైన ప్రేమస్వరూపం నీ గుండెల్లో ఉంది కదా! ఆయన నీలోనే వెలుగుతున్నప్పుడు నీవెక్కడ ప్రారంభించావో అక్కడే నీ మహాయాత్ర ఆగిపోతుంది.

- కె.యజ్ఞన్న 

చార్‌ధామ్‌ యాత్ర

    భగవంతుడు మనిషికి ప్రసాదించిన అనేక వరాల్లో ఉత్తమమైంది ప్రకృతి. అలాంటి ప్రకృతి రసార్ణవ ఆకృతిగా ప్రకటితమైతే- హిమాలయ పర్వత పంక్తుల సౌందర్యమై విలసిల్లుతుంది. ఆ హిమవన్నగాల చెంత ఉన్న ఉత్తరాఖండ్‌ రాష్ట్రంలోని నాలుగు దివ్యస్థలాల్ని చార్‌ధామ్‌గా వ్యవహరిస్తున్నాం. యమునోత్రి, గంగోత్రి, కేదార్‌నాథ్‌, బదరీనాథ్‌ క్షేత్రాల దర్శన సమాహారాన్ని చార్‌ధామ్‌ యాత్రగా పరిగణిస్తారు. ప్రతి సంవత్సరం అక్షయ తృతీయనాడు ఈ యాత్ర ప్రారంభమవుతుంది. ఈసారి మే రెండునుంచి ఆరంభమయ్యే ఈ యాత్రలో వేలాది భక్తులు పాల్గొంటున్నారు. చార్‌ధామ్‌ క్షేత్రాల యాత్రకు హరిద్వార్‌ను ముఖద్వారంగా భావిస్తారు. భగీరథ యత్నానికి తలవంచి, చండప్రచండమైన వేగంతో, గంగ శివుడి జటాఝూటంలోకి దూకింది. ఆ గంగ హిమ పర్వతాల నుంచి జనావాసాల్లోకి వచ్చింది హరిద్వార్‌లోనే! ఇక్కడ నీల పర్వతంపై నెలకొన్న చాందీదేవి, బిల్వ పర్వతంపై ఉన్న మానసాదేవి ఆలయాల్ని భక్తులు సందర్శిస్తారు. హరిద్వార్‌ నుంచి రిషికేశ్‌కు భక్తులు చేరుకుంటారు. క్షీరసాగర మథనంలో ఆవిర్భవించిన హాలాహలాన్ని మహాదేవుడు సేవించిన ప్రదేశంగా వ్యవహరించే నీలకంఠ మహాదేవాలయాన్ని దర్శిస్తారు. ఇక్కడే ఉన్న రామ్‌, లక్ష్మణ్‌ ఝూలాలు, వసిష్ఠ గుహ, భరత్‌ మందిరాల్ని తిలకిస్తారు.

చార్‌ధామ్‌ యాత్రలో మొదటి క్షేత్రమైన యమునోత్రికి డెహ్రాడూన్‌, ముస్సోరీల మీదుగా భక్తులు పయనమవుతారు. యమునా నది పర్వతాగ్రాల నుంచి కిందకు దిగిన ప్రదేశం యమునోత్రి. హనుమాన్‌ చట్టి నుంచి 14 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న ఈ క్షేత్రానికి కాలినడకన లేదా గుర్రాల మీద భక్తులు వెళ్తారు. సముద్రమట్టానికి 3,165 అడుగుల ఎత్తులో ఉన్న ఈ ప్రాంతంలో యమునాదేవి ఆలయం గోచరమవుతుంది. కిలోమీటరు దూరంలో ఉన్న భారీ పర్వతాన్ని అధిరోహిస్తే యమున జన్మస్థలి దర్శనమిస్తుంది.

యమునోత్రి నుంచి ఉత్తరకాశి మీదుగా గంగనాని, ధూలి ప్రాంతాల్ని దర్శించి భక్తులు గంగోత్రికి చేరుకుంటారు. సముద్రమట్టానికి మూడు వేల అడుగుల ఎత్తులో ఈ ప్రదేశం ఉంటుంది. భగీరథుడి తపోఫలితంగా గంగాదేవి నదీరూపంలో భూమిపై అడుగిడిన చోటుగా భావించే స్థలంలో పవిత్రమైన శిల ఉంటుంది. సహజసిద్ధంగా ఏర్పడిన ఈ శిలాకృతిని శివలింగంగా భక్తులు పూజిస్తారు. గంగమ్మ దూకుడును తట్టుకుని తన జటాఝూటంలో బంధించేందుకు శివుడే ఇక్కడ కూర్చున్నాడని స్థల పురాణం. గంగోత్రిలో మంచు కారణంగా ఏటా ఆరు నెలల పాటు మూసి ఉండే గంగా మాత ఆలయాన్ని, అక్షయ తృతీయ నుంచి దీపావళి వరకు తెరుస్తారు. ఈ ఆలయానికి 18 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న గోముఖ్‌ను గంగానది జన్మస్థలిగా భావిస్తారు. ఇక్కడ భాగీరథి ప్రవహిస్తుంది. ఇది దేవప్రయాగ దగ్గర అలకానంద నదితో సంగమమై గంగానదిగా మారుతుంది.

గంగోత్రి నుంచి శ్రీనగర్‌, రుద్రప్రయాగ, గౌరీకుండ్‌ మీదుగా భక్తులు మూడో దివ్యధామమైన కేదార్‌నాథ్‌కి చేరుకుంటారు. ఈ జ్యోతిర్లింగ క్షేత్రం సముద్ర మట్టానికి 12 వేల అడుగుల ఎత్తున ఉంటుంది. హరుడు, కేదారేశ్వరుడిగా వెలసిన ఈ క్షేత్ర వైభవం స్కాంద పురాణంలో ఉంది. ఓసారి పార్వతీదేవి కేదార క్షేత్ర విశేషాల్ని వివరించమని పరమశివుణ్ని ప్రశ్నించింది. 'దేవతల్లో విష్ణువు, సరోవరాల్లో సాగరం, నదుల్లో గంగ, పర్వతాల్లో హిమాలయం, భక్తుల్లో నారదుడు, గోవుల్లో కామధేనువు, పురాల్లో కైలాసం, క్షేత్రాల్లో కేదారం నాకు పరమ ప్రియమైనవి'- అని మహేశ్వరుడు పేర్కొన్నాడట. సృష్టి ప్రారంభం నుంచి నేను బ్రహ్మరూపాన్ని ధరించి, పరబ్రహ్మతత్వాన్ని సాధించడానికి ఈ క్షేత్రంలో నివసిస్తున్నానని శివుడు వెల్లడించాడని చెబుతారు. కేదార్‌నాథ్‌లో మహాదేవుడు లింగాకృతిలో కాకుండా, త్రిభుజాకారంలో దర్శనమిస్తాడు. ఈ ఆలయం ఏటా మే నుంచి అక్టోబర్‌ వరకే తెరిచి ఉంటుంది. పాండవులు స్వర్గారోహణం చేసిన సన్నిధి, జగద్గురువు ఆదిశంకరాచార్యులు కైవల్యం పొందింది ఇక్కడేనని ప్రతీతి.

చార్‌ధామ్‌ యాత్రలో నాలుగో దివ్యస్థలి బదరీనాథ్‌. హిమాలయాల్లోని నీలకంఠ పర్వతాల నేపథ్యంలో నర, నారాయణ కొండల నడుమ, అలకానంద నదీ తీరాన విష్ణు రూప బదరీనాథుడు కొలువుతీరి ఉంటాడు. ఈ ఆలయం ఏడాది పొడవునా తెరిచే ఉంటుంది. గర్భాలయంలో ధ్యానముద్రాంకితుడైన శ్రీహరి విగ్రహం గోచరమవుతుంది. ప్రధాన ఆలయంతోపాటు ఆదిబద్రి, యోగధ్యాన్‌ బద్రి, బృధా బద్రి, భవిష్య బద్రి పేరిట మరో నాలుగు ఆలయాలు ఉంటాయి. ఇక్కడ పంచ ప్రయాగలుగా పేర్కొనే దేవ, రుద్ర, నంద, కర్ణ, విష్ణుప్రయాగలు దర్శనీయ ప్రదేశాలు.

మన దేశం 'నమోనమామి' అంటూ ఆరాధించదగిన కర్మభూమి, పుణ్యభూమి. ఆసేతు హిమాచలం ఎన్నో దివ్యసన్నిధులు ఇక్కడ నెలకొన్నాయి. ఈ మహనీయ స్థలాల్ని శ్రద్ధ, భక్తి, విశ్వాసాలతో దివ్య, భవ్య, ఆధ్యాత్మిక పెన్నిధులుగా సేవించాలి. అప్పుడే యాత్ర సిద్ధి, చిత్తశుద్ధి, అలౌకికమైన ఆత్మానంద లబ్ధి చేకూరుతాయి.

- డాక్టర్‌ కావూరి రాజేశ్‌ పటేల్‌ 

స్వర్గం- నరకం

మనలో చాలామంది స్వర్గనరకాలను నమ్ముతారు. అవి నిజంగా ఉన్నాయా అన్న అనుమానం మనకు ఒక్కోసారి వస్తుంటుంది. 'నువ్వున్నది స్వర్గమా, నరకమా అన్నది నీ మానసిక స్థితిపై ఆధారపడి ఉంటుంది' అన్నాడు బుద్ధుడు.

   
ఒకడికి మనశ్శాంతి లేదు. ఎవరో ఏదో అన్యాయం చేశారనో, మరే కారణంవల్లో అతడి మనసు గాయపడింది. అలజడి, ఆందోళన, ఒత్తిడి, నిస్పృహ, అసూయ, ద్వేషం, కోపం... ఇలా ఏదోటి అతనికి మనఃస్థిమితం లేకుండా చేశాయి. అంటే, అప్పుడతడి మనసు నరకప్రాయమైందని అర్థం. ఇక్కడ నమ్మకంతో ప్రసక్తిలేదు. అతడికది స్వానుభవం!

 
ఇంకొకడి మనసులో నిర్మల ప్రశాంతత. ప్రేమ, కరుణ, క్షమ, ఆర్ద్రత, వెన్నెల... ఏదోటి నెలకొని ఉన్నాయి. ఇక్కడా నమ్మకంతో పనిలేదు. ఒక అపురూప అనుభూతితో మనసు నిండి ఉంది. అదే స్వర్గం. అతడికది స్వాను భవం!

 
తన జీవితంలో సుఖమొక్కటే ఉండాలనుకునేవాడికి, తనకెలాంటి బాధలు కలగకూడదనుకునేవాడికి అడుగడుగునా అసంతృప్తే మిగులుతుంది. బాధే కలుగుతుంది. అనుభవాలు నరక సదృశమవుతాయి.

తన జీవితంలో దొరికినదానితో తృప్తిపడేవాడికి, తనకెంత కష్టంవచ్చినా ఓర్చుకోగలిగినవాడికి అనుక్షణం స్వర్గధామమే!

ప్రతి అనుభూతి పరిపూర్ణ సంతోష భావనగా గ్రహించగలిగిన స్థితప్రజ్ఞుడు ఎంతటి దుఃఖ భాజనుడితోనైనా నిశ్శబ్దంగా సంభాషించగలుగుతాడు. అతడి దుఃఖంలో పాలుపంచుకుంటాడు. తన సుఖాల్ని అతడికి పంచిపెడతాడు. అతణ్ని తన నరకంలోంచి బయటకులాగి తన స్వర్గంలోకి వెంటపెట్టుకుని వెళ్లిపోతాడు.

ఇది సుఖపడే కాలం, ఇది బాధపడాల్సిన సమయం అంటూ ఎవరి జీవితంలోనూ ఎక్కడా రాసి పెట్టి ఉండవు. అంతా ఆ వ్యక్తి వర్తమాన మానసిక పరిస్థితిపై ఆధారపడి ఉంటుంది. అప్పటి కోరిక తీవ్రతనుబట్టి ఉంటుంది.

తాను పరిమళాలను వెదజల్లాలని ప్రత్యేకంగా ఏ పువ్వూ అనుకోదు. అందరినీ తన సువాసనలతో సరిసమానంగా ఆనందపెట్టడం దానికది ప్రకృతి ధర్మం. అలాగే, తన జ్ఞాన పరిమళాలతో పరిసర వ్యక్తుల్ని ప్రభావితం చేయటం- ఒక పరమజ్ఞానికది సహజగుణం! తనకు ఉన్నంతలో తోటివాడి అవసరాలు తీర్చడం ఒక నిర్మల నిస్వార్థ హృదయానికి జన్మతో వచ్చిన త్యాగగుణం.

స్వార్థంతో, అహంకారంతో, అసూయతో తాను సుఖపడకుండా ఇతరులను ఆనందపడనీయకుండా తన బతుకు దుఃఖభరితం చేసుకునే మనిషి జీవితం అతడికే కాకుండా అందరికీ దుర్భరమే!

మనిషి మరణానంతరం స్వర్గ నరకాల్లో దేనిలోకి ప్రస్థానం జరుపుతాడో అన్న మీమాంసతో వర్తమానాన్ని అశాంతి పాలు చేసుకోవాల్సిన అవసరంలేదు.

ఇక్కడే ఈ భూమి మీదే స్వర్గ నరకాల్లో దేనిలో బతకాలన్నా ఆ భగవంతుడు మనిషికి సమానమైన అవకాశాలు అడుగడుగునా సమకూరుస్తూనే ఉం టాడు. దేనిలో ప్రవేశించటమా అన్నది ఆ మనిషి చేతుల్లోనే ఉంది! 

- తటవర్తి రామచంద్రరావు